Ultrason nedir?
Doğum öncesi ultrason(buna sonografi de denir) ses dalgaları yardımıyla bebek,plasenta,rahim ve diğer pelvik organlarının görsel görüntüsünü oluşturur.Doktorunuz ultrason sayesinde hamilelik gelişimi ve bebeğin sağlığı hakkında önemli bilgiler elde edinebilir.
Test boyunca ultrason teknisyeni veya sonograf yüksek frekanslı ses dalgalarını rahim içinden bebeğe gönderir,bu dalgalar bebeğe çarpıp geri döner.Bir bilgisayar yansıyan ses dalgalarını video görüntüsüne dönüştürür.Bu görüntüde bebeğinizin şekli,pozisyonu ve hareketleri yer alır.Bebeğinizin kalp atışlarını dinlemek için ultrason dalgaları Doppler denilen el enstrümanında da kullanılır.
Belki hamileliğinizi doğrulamak için gebeliğin 6 veya 10.haftalarında erken ultrasona girmişsiniz veya bebeğinizin cinsiyetini öğrenene kadar hiç bir ultrasona girmemişsiniz.Eğer bebeğinizin cinsiyetini öğrenmek isterseniz 16 ve 20.haftalar arasında öğrenebilirsiniz.Teknisyen büyük bir ihtimalle hatıra olsun diye size sonografinin grenli çıktısını sunacaktır.
Eğer diyabet,hipertansiyon ve diğer tıbbi komplikasyonlara sahipseniz büyük ihtimalle daha sık ultrasona gireceksiniz.
Gebelik ultrasonu size hangi bilgileri sağlar?
-Bebeğin kalp atışını kontrol eder:Bebeğin kal atışı normal olduğundan emin olmak için,ultrason sayesinde her dakika için kalp atış sayısını belirleyebilirsiniz.
-Bebeğin boyutunu ölçer:Bebeğin bulunduğu aya boyut olarak uygun olmasından emin olmak için,sonograf bebeğin kafatası,uyluk kemiği bölgesi ve karın bölgesini inceler.Eğer bebek olması gereken büyüklükten iki haftalık büyükse veya küçükse doğum yapacağınız gün değişir ve sizin için yeni bir gün belirlenir.Eğer doktorunuz bebeğinizin gelişimi hakkında herhangi bir endişeye düşerse,gelişmeleri takip etmek için sık sık ultrasona girmenizi isteyebilir.
-Birden fazla bebeğe sahip olup olmadığınızı kontrol etmek için:Eğer şimdi birden fazla bebek taşıyorsanız büyük ihtimalle bunu bileceksiniz.Çoğul bebeklere gebe olan kadınlar daha büyük ölçüler gösterir ve bu noktada bunu doğrulamak için karnınızdaki bebek sayısı ultrason ile öğrenilir.
-Plasentanın konumunu kontrol etmek:Eğer plasenta rahim ağzını kaplamışsa(plasenta previa) bu hamileliğin geç dönemlerinde kanamalara neden olabilir.Eğer doktorunuz bu durumu tespit ederse,üçüncü üç ayda yanı son üç ayda hala plasentanın rahim ağzını kaplayıp kaplamadığını öğrenmek için yine ultrasona başvurabilir.20 haftadan önce ultrason yardımıyla bu durumun tespit edilme ihmali düşüktür.
-Rahimde bulunan amniyotik sıvı miktarını değerlendirmek:Eğer sonografi az veya çok fazla amniyotik sıvı taşıdığınızı gösterirse,bu bir problemin belirtisi olabilir.Eğer sebep tespit edilirse,bir tedavi sürecinden geçebilirsiniz ve doktorunuz sürekli sizi ultrason yardımıyla izlemek isteyecektir.
-Bebeği fiziksel anormallikler için incelemek:Doktorunuz bebeğinizin basit anatomisine dikkatlice bakacaktır.Bu incelemenin sebebi baş,karın,mide,omurga,böbrekler,kollar,ayaklar ve göbek bağının doğru geliştiğinden emin olmak içindir.Eğer herhangi bir şeyden şüphe ederseniz teknisyen ikinci seviyeye geçecektir ve daha ayrıntılı bir şekilde inceleyecektir.Herhangi bir doğum kusuru veya Down sendromu varsa size söyleyecektir.
-Bebeğin cinsiyetini belirlemek:Eğer bebeğinizin kız mı,erkek mi öğrenmek istiyorsanız 16-20.haftalarda ultrason için başvurabilirsiniz.Tabi bebeğin elleri genital bölgeyi kaplıyorsa bunu öğrenmek zor olabilir.Eğer bebek doğuştan olan bazı riskleri taşıyorsa doktorunuzun bebeğinizin cinsiyetini bilmesi çok önemlidir.Bunun için doğuma kadar sürpriz olmasını bekliyorsanız yanlış yapıyorsunuz,çünkü bebeğin hayatı sürprizlerden daha önemlidir.
Neden ilk üç ayda ultrasona ihtiyaç duyarım?
Bazı doktorlar hamileliğinizi doğrulamak için ultrasona girmenizi tavsiye eder fakat bazıları ise şüphe ettiğiniz veya alttaki herhangi bir riske sahip olduğunuz zaman ultrasona başvurur:
-Düşük yapmak:Eğer hamileliğin erken aşamalarında vajinal kanamalara sahip olursanız,doktorunuz düşük yapmanızdan endişe eder ve bundan emin olmak için ultrasona girmenizi ister.Bebeğin kalp atışları 6 haftalık gebelikte görülebilir olmalıdır,eğer 7 haftalık gebelikten sonra bebeğin kalp atışlarını ultrasonda görebilirseniz hamileliğinizin devam etme şansı %97'dir.
Fakat eğer bu noktada bebeğin kalp atışını göremiyorsanız üzülmeyin.Çünkü adet periyodunuz normalden daha uzun sürmüş olabilir ve doktorun hesaplamalarına göre daha genç olabilir.Onun için bir hafta sonra yeniden ultrasona girebilirsiniz.
-Dış(ektopik) gebelik:Vajinal kanamalar ve diğer bazı belirtiler ektopik gebeliği işaret edebilir.Bu durumda embriyo rahimin içine yerleşmez,doktorunuz embriyonun yerini tespit etmek için ultrasona başvurur.Dış gebelikte anormal bir plasenta ve canlı olmayan bir bebek vardır.
-Belirsiz gebelik yaşı:Eğer en son ne zaman adet günü yaşadığınızdan veya adet periyodunun uzunluğundan emin değilseniz,doktorunuz gerçekten ne zaman hamile kaldığınızı öğrenmeniz için size 6. ve 7. haftada ultrasona girmenizi tavsiye edebilir.
Bütün fetüslerin boyutları hamileliğin il aşamalarında neredeyse aynı olduğu için doktorunuz bazı hesaplamalar yaparak bebeğin hamilelik yaşını ve ne zaman doğum olacağınızı size söyleyebilir.Diyelim 7 ve 13 haftaları arasındasınız doktorunuz bebeğin baş tepesinden poposuna kadar ölçtüğünde bebeğin yaşını bu ölçümlere göre belirler.
-Çoğul gebelik:Eğer ölçünüz daha büyükse veya hamile kalmak için doğurganlık tedavilerine başvurduysanız ikizlere veya daha fazlasına hamile olabilirsiniz.Bu durumda doktorunuz kaç bebek taşıdığınızı bilmek için ultrasona girmenizi isteyebilir.
Hamileliğin geç aşamalarında neden ultrasona ihtiyaç duyarım?
Altta saydıklarım hamileliğin son üç ayında ultrasona girmenizin temel nedenleridir:
-Vajinanın kanama sebebini belirlemek:Hamileliğin ikinci yarısında meydana gelen vaijanal kanama plasenta problemleri nedeniyle oluşuyor olabilir.Ultrason doktorunuza ne olup bittiği hakkında bilgi verebilir.
-Bebeğin gelişimini kontrol etmek:Hamileliğin son dönemlerinde bebeğiniz uygun bir şekilde gelişmiyorsa doktorunuz bunun içi bir ultrason planlayabilir ve bebeğin belirli bazı kısımlarını inceleyebilir.Genellikle bebeğin kafa boyutu,kalça kemiğin uzunluğu ve midseksiyon denilen göğüsle karın arasındaki mesafe ölçülür.
-Amniyotik sıvı seviyesini kontrol etmek:Eğer çok az veya çok fazla amniyotik sıvı ile teşhis edilirseniz,doktorunuz son üç ay boyunca bebeğinizin durumunu kontrol etmek için ultrasona girmenizi tavsiye eder.
-Bebeğin refahını incelemek:Eğer diyabet veya yüksek kan basıncına(tansiyon) sahipseniz yada rötarlı iseniz doktorunuz bebeğin hareketlerini,nefes alıp verişini incelemek ve amniyotik sıvı miktarını ölçmek için biyofiziksel profilini çıkaracaktır.Bunu da ultrason sayesinde yapabilir.
-Sezeryan gerekli mi değil mi:Eğer plasentanız rahim çıkış yolunu kapatmışsa,bebek çok büyükse veya uygun pozisyonda değilse sezeryana ihtiyaç duyabilirsiniz.Bunları da ancak ultrason yardımıyla öğrenebilirsiniz ve buna göre planlı sezeryana başvurabilirsiniz.
Ultrason prosedürü nasıldır?
Ultrason taramaları genellikle karın aracılığıyla yapılır,fakat bazen vajina aracılığıyla da yapılabilir.
Karın taraması için muayene masasına veya yatağına karnınız açıkta kalacak şekilde sırt üstü uzanacaksınız.Asistan ses dalgalarının daha iyi iletilmesi için karnınıza soğuk jel sürer.Ondan sonra sonograf(ultrasonu yapan kişi veya asistan) güç çeviriciyi(bir sabun kalıbı büyüklüğündedir) karnınızı üzerinde hareket ettirir.Bu hareketin amacı ses dalgalarını iletmektir.
Geri yankılanan ses dalgaları bir bilgisayar yardımıyla resimler haline getirilip videoya dönüştürülür,böylece bebeğiniz ekranda gözükmeye başlar.Doku ve kemikler açık alanlar,amniyotik sıvı ise amniyotik alanlar ile temsil edilir.
Tarama boyunca,sonograf bebeğin gerekli ölçümlerini ve resim veya videolarını alıp doktorunuzun değerlendirmesi için ona verir.Eğer izlemek isterseniz,ekranda yapılan prosedürü izleyebilirsiniz.Eğer bebeğinizin cinsiyetini öğrenmek istemiyorsanız veya bunu doğuma bırakmak istiyorsanız ultrasona girmeden önce bunu söyleyin.
Basit bir ultrason işlemi 15-20 dakika alır.Daha detaylı incelemeler yanı level 2 taramaları için daha sofistike ekipmanlar kullanıldığı için 30 dakika,90 dakika veya daha fazla zaman alabilir.
İlk üç ayda yapılan ultrasonlar bugünlerde özel tasarlanmış çubuklar ile vajina aracılığıyla genelde yapılmaktadır.Bu prosedür biraz rahatsız edici olabilir,fakat hamileliğin erken aşamalarında karın ultrasonlarına göre daha iyi görüntü sağlar.Bu görüntüler sayesinde ektopik ve fetal anormallikler varsa daha kolay tespit edilebilir.
Eğer hamileliğin ilk üç ayında karın ultrasonuna girerseniz,sizden bir kaç bardak su içmeniz istenilebilir.Yanı mesane veya sidik torbasının dolu olması gerekir,böylece dolu olan sidik torbası rahimi karnın üst bölgelerine iterek bebeğin hareketleri ultrasonda daha iyi gözlemlenebilir.Fakat vajinal ultrasona girecekseniz sidik torbası boş olması daha iyidir.
3-D ve 4-D ultrasonları?
3-D ultrasonlar bebeği bir fotoda detaylandıracak kadar bebeğin görünümünü gösterir.Bir kerede binlerce görüntü alır,bu teknoloji bazı fetal anormallikler için yardımcı olabilir fakat bir çok durumda tıbbi olarak gerekli değildir.
Bazı sağlık kuruluşları(küçük dükkanlarda veya özel ofislerde bulunan) 3-D ultrasonlarını aileye hatıra fotoğrafı veya videosu vermek için tercih ederler.Buradaki kişilerin çıkardığı sonuçlar genelde eğlence amaçlıdır,ve yanıltıcı olabilir.4-D ultrasonlar bebeğin hareketlerini yakalayabilir,ve tıbbi amaçlar için nadir kullanılır.
Ultrasonun herhangi bir yan etkisi veya riski var mıdır?
Son 35 yılda yapılan çalışmalara ve kadınlar üzerinde yapılan taramalara göre ultrasonun bebeğe zarar verdiğine dair herhangi bir kanıt yoktur.Çünkü ultrason X-ray gibi radyasyon veya ışınım içermez.
Fakat aynı zamanda uzmanlar gereksiz ultrasonlardan kaçınmanızı tavsiye ediyor.Negatif etkisi daha ıspatlanmamış yada bilinmemesine rağmen ultrason da bir enerji çeşididir ve gelişen bebeğinizi etkileyebilir.Bu görüş özellikle ilk üç ayda doğru olabilir çünkü bebek ilk üç ayda dış faktörlere daha çok hassastır.
Eğer ultrasona ihtiyaç duyduğunuz zaman korkmadan girin,fakat zevk için de ultrasona girmeyin.