Kısırlık, bir yıllık cinsel koruma olmadan hamile kalamama durumudur.
Hem erkekler hem de kadınlar kısır olabilirler.CDC'ye göre kısırlığın %33'ü kadınlardan,%33'ü erkeklerden kaynaklanırken geri kalanı ise hem erkek hem de kadınlardan gelen faktörlerden kaynaklanır.Yaklaşık olarak çiftlerin %20'sinde kısırlığın nedeni açıklanamamaktadır.
Yaş doğurganlığı nasıl etkiler?
Kadınlar sınırlı sayıda yumurta ile doğar.Böylece üreme sistemi yaşı ilerledikçe yumurtaların kalitesi ve sayısı düşer.30 yaşından sonra bebek sahibi olma şansı her yıl için %3-%5 oranında azalır.Doğurganlıktaki bu düşüş kırk yaşından sonra muazzamdır.
Kadınlarda kısırlığa neden olan faktörler nelerdir?
Kadın kısırlığı bir çok faktörden dolayı meydana gelebilir,bazıları:
-Fallop tüplerinin zarar görmesi:Fallop tüpleri zarar gördüğü zaman yumurta ile sperm arasındaki etkileşim engellenebilir.Fallop tüpü yumurtalıktan rahime yumurta taşır.Pelvik enfeksiyonu,endometriozis,ve pelvik ameliyatları bu hasarın oluşmasına sebep olabilir.
-Hormonal sebepler:Bazı kadınlar yumurtlama problemleri ile karşılaşabilir.Rahim duvarının kalınlaşmasını sağlayan ve yumurtalıktan yumurta serbest bırakmasını sağlayan hormonal değişiklikler bazen gerçekleşmeyebilir.Bu problemler vücut ısı grafiği,ovülasyon kitleri,ve kan testleri ile tespit edilebilir.
-Rahim ağzı problemleri:Az sayıda kadın spermin rahim ağzı kanalından geçememe gibi bazı problemlerle karşılaşabilir.Bu ister mukus üretiminden isterse rahim ağzı ameliyatından kaynaklansın,bu durum rahim içi aşılama ile tedavi edilebilir.
-Rahim problemleri:Anormal rahim anatomisi,polipler ve tümör varlığı
-Açıklanamayan kısırlık:Son yapılan araştırmalara göre kısırlığın %20'si açıklanamamaktadır.Yapılan kısırlık testlerinde herhangi bir problem olmadığı için bu duruma açıklanamayan kısırlık teşhisi konulmaktadır.
Kısırlığın nedeni nasıl tespit edilir?
Eğer erkek kısırlığından şüphelenirse,meni analizi yapılır.Bu test sperm sayısı ve sağlığını değerlendirir.Testosteron seviyesi ve diğer erkek hormonlarının belirlenmesi için kan testine başvurulur.
Eğer kadın kısırlığından şüphelenirse doktorunuz bir kaç test yaptırmanızı isteyebilir:
-Hormon seviyelerini kontrol etmek için kan testi
-Rahim duvarının kontrolü için endometrial biyopsi
Yaralı doku ve fallop tüp tıkanmaları için histerosalpinggografi ve laparoskopi denilen iki teşhis testine başvurulabilir.
-Histerosalpingografi(HSG):Bu prosedür ultrason veya X-ışınlarından oluşur.Boya veya maden suyu rahim ağzına enjekte edilir ve fallop tüpü aracılığıyla hareket eder.Bu yöntem sayesinde eğer fallop tüpünde herhangi bir tıkanma varsa ultrason veya X-ray ışınları bunu görebilir.
-Laparoskopi:fiber optik kameralı bir ince tüptür.Bu tüp göbek çukurunun yakınında açılan bir kesik yardımıyla karına yerleştirilir.Böylece doktorunuz rahimin dış yüzü,yumurtalıkları ve fallop tüpünü inceleyerek herhangi anormal bir gelişme varsa bulabilir.Ayrıca doktor fallop tüpünün açık olup olmadığını da kontrol edebilir.
Kadınlarda kısırlık nasıl tedavi edilir?
Kadınlarda kısırlık bir kaç yoldan tedavi edilebilir:
-Laparoskopi:Fallop tüpü veya pelvik hastalığı ile teşhis edilen bir kadın ameliyatla üreme organlarını düzeltebilir veya tüp bebeğe başvurarak yeniden hamile kalabilir.Göbek çukurunun yakınına laparoskop yerleştirerek yaralı dokular çıkarılabilir,endometriozis tedavi edilebilir,tıkakanan tüpler açılabilir.
-Histeroskopi:Histeroskop,polipleri ve fibroid tümörleri çıkarmak,tıkanan fallop tüpleri açmak,ve yaralı dokuları ayırmak için rahim ağzı aracılığıyla rahime yerleştirilir.
-Tıbbi terapi:Ovülasyon problemi ile karşılaşan kadınlar doktor tavisyesi ile klomifen sitrat(Clomid,Serophene),letrozole,veya gonadotropin(Gonal F,Follistim,Humegon ve Pregnyl) gibi bazı ilaçları alarak ovülasyona yardımcı olabilir.Clomid(klomid) ve Serophene gibi ilaçlar çalışmadığı yani etki etmediği zaman gonadotropin ilaçları ovülasyonu tetikleyebilir.Bu ilaçlar birden fazla yumurtanın serbest bırakılmasını sağlayarak verimliliği de artırır,normalde ayda bir yumurta serbest bırakılır.Gonadotropin ilaçları açıklanamayan kısırlıkta da kullanılabilir.Eğer bir kadın polikistik over sendromuna sahipse ovülasyon ve yumurtlama engelleniyorsa ona metformin(glocophage) tavsiye edilebilir.
-Rahim içi aşılama:Erkekten sperm toplanır,özel çözelti ile durulanır ve ovülasyon yani yumurtlama zamanında rahime yerleştirilir.Sperm ince plastik sonda yardımıyla rahim ağzı aracılığıyla rahime yerleştirilir.Ovüslayonun daha iyi gerçekleşmesi için yukarıda listelenen ilaçlarla birlikte bu prosedür gerçekleştirilebilir.
-Tüp bebek:Sperm ve yumurta lab ortamında birleştirilerek rahime yerleştirilir.Kadın çok yumurta gelişini uyarmak için gonadotrpin ilaçlarını alır.Yumurtalar olgunlaştığı zaman,vajinal ultrason kılavuzu yardımıyla bir iğne ile yumurtalar alınır.Sperm de erkekten alınır,yıkanır ve yumurtalarla birleştirilir.Bir kaç gün içinde bu birleşme embriyoya dönüşür ve rahime yerleştirilir.Kalan ekstra embriyolar dondurulabilir veya başkalarına bağışlanabilir.
-İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu(İCSİ):Eğer spermle ilgili bir problem varsa bu yönteme başvurulur.Sperm direk yumurtaya enjekte edilir ve anne rahimine yerleştirilir.
-GİFT(Gamet intrafallopiyan tüp transefer) ve ZİFT(Zigot intrafallopiyan transfer):Bu prosedür tüp bebeğe benzer.Kadından yumurtalar alınır lab ortamında spermle birleştirilir ve kadının vücuduna geri yerleştirilir.ZİFT prosedüründe döllenen yumurta-bu aşamaya zigot denilir-24 saat içinde fallop tüpüne yerleştirilir.GİFT prosedüründe,sperm ve yumurta yerleştirilmeden önce karıştırılır.
-Yumurta bağışı:Yumurtalıkları fonksiyon göstermeyen kadınlar bağışlanan yumurtalarla hamile kalmayı başarabilir.Yumurtayı bağışlayan kadın doğurganlık ilaçları sayesinde yumurtalıkları uyarılır oosit denilen yöntemle yumurtalar alınır.Daha sonra tüp bebek için partnerden sperm alınır ve yumurtalarla birleştirilir.Döllenen yumurtalar alıcının rahimine yerleştirilir.