 |
| Tüp bebek |
Tüp bebek,sperm ve yumurtanın laboratuvar ortamlarında birleştirildiği bir kısırlık tedavisidir.Oluşan embriyo veya embriyolar bebeğin geliştiği yer yanı rahime transfer edilir.
Tüp bebek için çoğunlukla yüksek teknoloji kısırlık tedavisi uygulanır,%99 civarında destekleyici üreme teknolojisi(ART) kullanılır.Mesela ABD'de her 100 kadından biri ART kullanılarak hamile kalmaktadır.
Hangi durumlarda tüp bebeğe başvurmalısınız?
-Ovülasyon problemi
-Yumurta kalitesizliği
-Tıkanan fallop tüpleri
-Endometriozis
-Sperm kalitesizliği
-Sperm yetersizliği gibi durumlarda veya bağışta bulunan yumurta ile tüp bebek yardımıyla hamile kalabilirsiniz.
Eğer doktorunuz hamile kalamamanızın sebebini tam olarak belirleyemezse yada diğer tedaviler başarılı olamazsa tüp bebek sizin için bir seçenek olabilir.
Tüp bebek aşamaları nelerdir?
-Yumurtalık uyarılması:Adet gününüzün ilk gününe 8-14 gün kala yumurtalığı uyaran ve çoğul olgun yumurta(tek yumurta yerine) üretmesini sağlayan kısırlık ilacı yanı gonadotropin(yumurtalık maddesi) alacaksınız.Ayrıca vücudun çok erken yumurta üretmemesi için leuprolit ve setroreliks gibi sentetik hormonlara ihtiyaç duyacaksınız.
-Folikül gelişimi:Bu ilaçları alırken,her 2-3 günde bir doktorunuzu ziyaret edip kandaki hormon miktarı ve ultrason ile yumurtalık kontrol edilecektir.Bu doktorunuzun folikül gelişimini kontrol etmesini sağlar.Folikül,yumurtaların olgunlaştığı sıvı dolu keselerdir.
-HCG trigger shot:Folikül hazır hale geldiği zaman HCG (hamilelik hormonu) enjekte edilir.Bu yumurtaların tam olgunlaşmasını ve döllenmeye hazır hale getirmesini sağlar.Bu hormondan 36 saat sonra yumurtalarınız çıkarılmaya hazır hale gelir.
-Yumurtaların toplanması:Doktorunuz size anestetik(uyuşturucu) verir ve ultrason ucunu vajinanın aracılığıyla yumurtalıklara bakmak ve folikülleri belirlemek için kullanır.Ondan sonra ince bir iğne ile vajina duvarı aracılığıyla yumurtaları foliküllerden çıkarır.8-15 tane yumurta çıkarılır.Bu işlemden sonra bir kaç günlüğüne kanamalar ve kramplar geçirebilirsiniz.
-Döllenme:Embriyolog(yumurta,sperm ve embriyo konusunda uzman kişi) yumurtalarınızı partnerinizin spermiyle birleştirmeden ve gece onları kuluçkaya koymadan önce yumurtalarınızı inceler.Fakat bazı zamanlarda yumurtalar normal bir şekilde döllenmez eğer sperm kalitesi zayıfsa.Bu gibi durumlarda doktorunuz intrastoplamik sperm enjeksiyon tekniğine(İCSİ) başvurur.Bu teknik ile tek sperm her olgunlaşmış yumurtanın içine enjekte edilir.
-Embriyo gelişimi:Yumurta çıkarıldıktan 3 gün sonra bazı yumurtalar başarılı bir şekilde döllenir ve 8-10 hücreli embriyolar haline gelir.Ellinci günde bu embriyolar blastosistlere dönüşür.
-Embriyo seçimi:Embriyolog en yaşayabilir embriyo veya embriyoları yumurta çıkarıldıktan 3-5 gün sonra rahime yerleştirilir.Kalan fazla embriyolar bir sonraki hamilelikte kullanılmak için dondurulur.Bunları yok edebilirsiniz veya başkalarına bağışlayabilirsiniz.
-Embriyo yerleştirme:yaşınıza ve teşhise bağlı olarak,doktorunuz bir ile beş arasında embriyoyu rahim ağzına yerleştirilen ince tüp(kateter,sonda) yardımıyla rahime yerleştirir.Bazı yumuşak kramplar geçirebilirsiniz fakat anesteziye gerek yoktur.
-Başarılı yerleştirme:Eğer yerleştirme çalışırsa rahime yerleştirilen embriyo gelişerek bebeğe dönüşür.Eğer ne kadar çok embriyo yerleştirilirse hamile kalma şansınız o kadar fazladır.Tüp bebek ile hamile kalan kadınların %20'si genelde ikiz ve katları doğurmaktadır.
Embriyo yerleştirildikten iki hafta sonra hamilelik testlerini yaptırabilirsiniz.
Tüp bebeğin bir döngüsü yaklaşık altı haftalık bir zaman alır.
Yumurtanın olgunlaşması için bir kaç hafta beklemek zorundasınız.Ondan sonra siz ve partneriniz doktorunuzun kliniğinde yumurtaların çıkarılması ve döllenmesi için yaklaşık yarım gün zaman geçireceksiniz.Üç beş gün sonra embriyonun rahime yerleştirilmesi için geri döneceksiniz fakat aynı gün eve dönebilirsiniz.
-HCG trigger shot:Folikül hazır hale geldiği zaman HCG (hamilelik hormonu) enjekte edilir.Bu yumurtaların tam olgunlaşmasını ve döllenmeye hazır hale getirmesini sağlar.Bu hormondan 36 saat sonra yumurtalarınız çıkarılmaya hazır hale gelir.
-Yumurtaların toplanması:Doktorunuz size anestetik(uyuşturucu) verir ve ultrason ucunu vajinanın aracılığıyla yumurtalıklara bakmak ve folikülleri belirlemek için kullanır.Ondan sonra ince bir iğne ile vajina duvarı aracılığıyla yumurtaları foliküllerden çıkarır.8-15 tane yumurta çıkarılır.Bu işlemden sonra bir kaç günlüğüne kanamalar ve kramplar geçirebilirsiniz.
-Döllenme:Embriyolog(yumurta,sperm ve embriyo konusunda uzman kişi) yumurtalarınızı partnerinizin spermiyle birleştirmeden ve gece onları kuluçkaya koymadan önce yumurtalarınızı inceler.Fakat bazı zamanlarda yumurtalar normal bir şekilde döllenmez eğer sperm kalitesi zayıfsa.Bu gibi durumlarda doktorunuz intrastoplamik sperm enjeksiyon tekniğine(İCSİ) başvurur.Bu teknik ile tek sperm her olgunlaşmış yumurtanın içine enjekte edilir.
-Embriyo gelişimi:Yumurta çıkarıldıktan 3 gün sonra bazı yumurtalar başarılı bir şekilde döllenir ve 8-10 hücreli embriyolar haline gelir.Ellinci günde bu embriyolar blastosistlere dönüşür.
-Embriyo seçimi:Embriyolog en yaşayabilir embriyo veya embriyoları yumurta çıkarıldıktan 3-5 gün sonra rahime yerleştirilir.Kalan fazla embriyolar bir sonraki hamilelikte kullanılmak için dondurulur.Bunları yok edebilirsiniz veya başkalarına bağışlayabilirsiniz.
-Embriyo yerleştirme:yaşınıza ve teşhise bağlı olarak,doktorunuz bir ile beş arasında embriyoyu rahim ağzına yerleştirilen ince tüp(kateter,sonda) yardımıyla rahime yerleştirir.Bazı yumuşak kramplar geçirebilirsiniz fakat anesteziye gerek yoktur.
-Başarılı yerleştirme:Eğer yerleştirme çalışırsa rahime yerleştirilen embriyo gelişerek bebeğe dönüşür.Eğer ne kadar çok embriyo yerleştirilirse hamile kalma şansınız o kadar fazladır.Tüp bebek ile hamile kalan kadınların %20'si genelde ikiz ve katları doğurmaktadır.
Embriyo yerleştirildikten iki hafta sonra hamilelik testlerini yaptırabilirsiniz.
Tüp bebek ne kadar uzun sürer?
Tüp bebeğin bir döngüsü yaklaşık altı haftalık bir zaman alır.
Yumurtanın olgunlaşması için bir kaç hafta beklemek zorundasınız.Ondan sonra siz ve partneriniz doktorunuzun kliniğinde yumurtaların çıkarılması ve döllenmesi için yaklaşık yarım gün zaman geçireceksiniz.Üç beş gün sonra embriyonun rahime yerleştirilmesi için geri döneceksiniz fakat aynı gün eve dönebilirsiniz.
Tüp bebeğin başarılı olma oranı nedir?
Tüp bebeğin sonuçları dramatik bir şekilde değişmektedir.Bu değişim kadınların yaşına ve doğurganlıklarına bağlıdır.Genç kadınlar genellikle sağlık yumurtalara sahip olurlar ve genç kadınlarda tüp bebek başarı oranı yüksektir.
Bu başarı oranı yaşa bağlı olarak:
-35 yaşından genç kadınlar için %41
-35 ile 37 yaş arasındaki kadınlarda %31
-38 ile 40 yaş arasındaki kadınlarda %22
-40 ile 42 yaş arasındaki kadınlarda % 12'dir.
Tüp bebeğin pozitif yönleri nelerdir?
-Başarılı bir sicil:En eski ART teknolojisi ile 1978'den beri vardır.Eski olması sayesinde tüp bebekle ilgili çok araştırma yapılmış ve başarılı sonuçlara ulaşılmıştır.Şuana kadar doğrudan tüp bebek kaynaklı herhangi bir tıbbi problem ortaya çıkmamıştır.
-Kanserle ilişkilendirilemez:Son yapılan araştırmalar yumurtalığı tetikleyen kısırlık ilaçları ile kanser arasında bir ilişki bulunmamıştır.Son çalışmalar kısırlık ilaçlarına aşırı maruz kalmak yumurtalık kanser riski veya kadının diğer üreme sistemlerinde kanser riski oluşabilir.
Geliştirilmiş teknikler:Araştırmacılar tüp bebek prosedürlerini geliştirmeye devam etmektedir.Örneğin embriyonun dondurulabilmesi bu gelişmelerden bir tanesidir.Ve dondurulmuş embriyo kullanan kadınların sayısı neredeyse taze embriyo kullanan kadınların sayısına ulaşmıştır.
Tüp bebeğin negatif yönleri nelerdir?
-Maliyetli ve zaman alıcıdır:Yumurtaların vücudun dışında döllenmesi pahalı lab çalışmaları ve ilaçlar gerektirir.Kısırlık ilaçlarına olan tepkinizi izlemeniz de bir çok zaman gerektirir.Ayrıca sık sık doktorunuzu kan testleri ve ultrason için ziyaret etmeniz gerekir.
-İkiz ve katları doğurma olasılığı:Çünkü birden fazla embriyo rahime yerleştirilebilir böylece ikiz üçüz veya katlarını doğurma şansınız %20 civarındadır.Her ne kadar bir çok çift bunu bir lütuf olarak düşünseler de,birden fazla cenin düşük yapma riskini artırır ve bazı diğer problemlerin ortaya çıkmasına neden olabilir.Araştırmacılar çoğul ceninleri önlemek için bazı teknikler üzerinde çalışmaktadır.
-Ektopik hamile kalma riski artar:zor hamile kalan yanı hamile kalmakta zorluk çeken kadınlarda ektopik gebelik riski fazladır,nasıl hamile kaldıklarının hiç önemi yoktur.Ayrıca tüp bebeğin içerdiği ART teknolojisi ektopik gebelik riskini artırır.Eğer embriyo rahim yerine fallop tüpüne veya karın boşluğuna yerleştirilirse ektopik gebelik olur.Embriyo gelişmeden ameliyat ve ilaçla alınmalıdır çünkü gelişirse anneyi tehlikeye atabilir.
-Yumurtalık hiperstimülasyon sendromu(OHSS):OHSS,bir kadın kısırlık ilaçları nedeniyle çok yumurtladığı zaman meydana gelebilir.Gonadotropinler(yumurta maddesi) yanı kısırlık ilacı kadınların %20'sinde OHSS'nin yumuşak formuna neden olur.OHSS,kilo almanıza ve ful,şişmiş hislere neden olur.Bazıları nefes darlığı,yorgunluk,pelvik ağrı,mide bulantısı ve kusmalar sahip olur.Eğer OHSS'ye sahip olursanız yumurtalıklarınız normal büyüklüğünün yedi katına çıkar ve karın boşluğunda toplanan bir sıvı üretir.Eğer bu bir doktor tarafından izlenirse ve yatakta iyice dinlenseniz ortadan kaybolur.Fakat bazen sizin için tehlikeli olabilir ve bu nedenle hastanede çok sıkı tedavilerden geçebilirsiniz.
-Bebek için potansiyel riskler:Tüp bebek ile doğan bebekler çok erken doğabilir veya düşük kilolu olarak dünyaya gelebilir.Fakat uzmanlar bunun tüp bebek tedavisinden mi yoksa yaştan veya verimsizlikten mi tam olarak bilmiyorlar.
-Çalışmayabilir:Tüp bebek işlemi sırasında foliküller gelişmediği için yumurtalar çıkarılmadan önce tüp bebek döngüsünün %20'si iptal edilmektedir.OHSS riski azaltmak iptal etmenin diğer bir nedenidir.