Kısırlık nedir?
Kısırlık bir yıllık denemeden sonra hamile kalamama durumudur,veya 35 yaş ve üstü iseniz 6 aylık denemeden sonra hamile kalamamaktır.Hamile kalan fakat hamileliğini koruyamayan kadınlar da kısırlık kategorisine girer.Hamilelik bir çok aşamadan oluşur,hamile kalmak için:
-Kadının vücudu yumurtalıktan yumurta serbest bırakmak zorundadır.
-Yumurta fallop tüpü aracılığıyla rahime doğru gitmelidir
-Erkek spermi bu yolda yumurtayı döllemek zorundadır
-Döllenen yumurta rahim içine yapışmalıdır.
Eğer bu adımlarda herhangi bir problem çıkarsa kısırlık meydana gelebilir.
Kısırlık sadece kadınların problemi midir?
Hayır,kısırlık her daim kadından kaynaklanmaz.Hem kadınlar hem de erkekler kısırlığa neden olan problemlere sahip olabilir.Kısırlığın üçte biri kadınlardan,üçte biri erkeklerden geri kalan üçte biri ise hem kadından hem de erkekten veya bilinmeyen sebeplerden kaynaklanır.
Kısırlık genel bir durum mudur?
Evet.Mesela Amerika'da CDC'ye göre 15-44 yaş arasındaki kadınların %10'u hamile kalmakta zorluk çekiyor veya hamileliklerini koruyamıyorlar.
Erkeklerde kısırlığın sebepleri nelerdir?
-Testislerde bulunan damarlar çok genişlediği zaman varikosel denilen problem ortaya çıkabilir.Bu durum testisleri ısıtır.Isı sperm sayısını ve şeklini etkileyebilir.
-Sperm sayısının çok az veya hiç olmamasıdır.
-Spermin hareket yeteneği.Bu sperm şeklinden kaynaklanabilir.Bazen üreme sisteminin zarar görmesi spermi engelleyebilir.
Bazen erkekler doğuştan taşıdıkları problemler spermi etkileyebilir.Bazen de problemlerde daha sonra hastalıklar veya yaralanmalar sonucu ortaya çıkabilir.Örneğin:kistik fibroz genellikle erkeklerde kısırlığa neden olur.
Erkeklerde kısırlık riskini artıran faktörler nelerdir?
Sperm bazı sağlık sorunları ve hayat tarzı nedeniyle değişebilir.Sperm sağlığını veya sayısını azaltan bazı faktörler:
-Aşırı alkol alma
-Yasak madde kullanımı
-Sigara içmek
-Yaş
-Böcek ilaçları ve kurşun gibi çevresel toksinler
-Kabakulak,böbrek hastalıkları ve hormonal problemler gibi sağlık problemleri
-İlaçlar
-Radyoterapi ve kanser için kemoterapi
Kadınlarda kısırlığın temel sebepleri nelerdir?
Kadın kısırlığının çok büyük bir kısmı yumurtlama yani ovüslasyondan kaynaklanır.Yumurtlama olmadan yumurta döllenemez.
Ovülasyon problemleri genellikle polikistik yumurtalık sendromundan kaynaklanır.Polikistik yumurtalık sendromu normal ovülasyonu engelleyebilen hormon dengesizliğidir.Polikistik yumutalık sendromu kadın kısırlığının en genel sebebidir.Primer over yetersizliği ovülasyon problemlerinin başka bir sebebidir.Primer over yetersizliği 40 yaşından önce kadın yumurtalıkları çalışmadığı zaman meydana gelir.Primer over yetersizliği erken menopozla aynı değildir.
Kadında kısırlığa neden olan diğer faktörler:
-Pelvik inflamatuar hastalığı,endometriozis,veya ektopik hamilelik için yapılan ameliyat sonucunda fallop tüplerinin tıkanması
-Rahimde meydana gelen fiziksel problemler
-Rahim tümörü.Rahim tümörü kanser olmayan doku ve kas kümelerinin rahim duvarında bulunmasıdır.
Kadınlarda kısırlık riskini artıran faktörler nelerdir?
-Yaş
-Sigara
-Aşırı alkol alımı
-Stres
-Atletik eğitim
-Çok zayıf veya çok kilolu olmak
-Cinsel yolla enfeksiyon kapmak
-Polikistik over sendromu ve primer over yetersizliği sonucu meydana gelen hormonal değişilikler.
Kadının yaşı hamile kalma yeteneğini nasıl etkiler?
Bir çok kadın çocuk sahibi olmak için 30-40 yaşına kadar beklemektedir.Gerçekten artık bir çok kadın 35 yaşından sonra çocuk sahibi oluyorlar.Yaş doğurganlık problemlerinin gelişmesine neden olur.35 yaş üzeri her üç kadından biri kısırlık problemi ile karşı karşıyadır.
Kadın yaşlandıkça alttaki nedenlerden dolayı artık hamile kalması zorlaşır:
-Yumurtalığın yumurta üretme yeteneği azalır.
-Daha küçük yumurtalara sahip olur
-Yumurtaları daha az sağlıklıdır.
-Düşük yapma riskleri artar.
-Kısırlık problemlerine neden olan sağlık durumlarına daha çok sahip olmaya yatkındırlar.
Bir kadın doktora gitmeden önce hamile kalmak için ne kadar uzun süre denemelidir?
Bir çok uzmana göre en az bir yıl.35 yaş yaşından büyük kadınlar 6 aylık denemeden sonra doktorlarıyla görüşmelidir.30 yaşından sonra kadınların hamile kalma şansı her yıl büyük oranda azalır.
Bazı sağlık problemleri kısırlık riskini artırır,bu nedenle alttaki problemlere sahipseniz doktorunuza başvurun:
-Düzensiz adet günleri veya adet günün olmayışı
-Çok ağrılı adet günleri
-Endometriozis
-Pelvik inflamatuar hastalığı(pelvik iltihaplanması)
-Birden fazla düşük yapmak
Bir kadın hamile kalmayı denemeden önce doktoruyla konuşması iyi fikir.Doktorunuz size bebek taşımak için sağlıklı bir vücuda sahip olduğunuzu veya olmadığınızı söyleyebilir,veya nasıl daha iyi hamile kalabilirsiniz hakkında sizi bilgilendirebilir.
Doktorlar kısırlığı nasıl tedavi eder?
Kısırlık ilaçlarla,ameliyatla,suni dölleme,veya destekleyici üreme teknolojisi ile tedavi edilebilir.Bir çok zaman bu tedaviler birleştirilir.Bir çok durumda kısırlık ilaç ve ameliyatla tedavi edilir.
Doktorunuz alttaki durumlara göre size bir tedavi seçeneğini sunacaktır:
-Test sonuçları
-Çiftlerin ne zamandan beri hamile kalmayı denedikleri
-Kadının ve erkeğin yaşı
-Kadın ve erkeğin genel saplık durumu
-Partnerlerin tercihi
Doktorlar genellikle erkekleri alttaki yollarla tedavi ederler:
-Cinsel problemler:doktorlar erken boşalan veya zayıf boşalan erkeklere yardımcı olabilirler.Bu durumda ilaçlar ve davranış terapisi kullanılabilir.
-Çok az sperm:Bazen ameliyat olmak problemi düzeltebilir.Başka durumlarda doktorlar doğrudan erkek üreme sisteminden sperm çıkarabilir veya sperm sayısını etkileyen enfeksiyonları yok etmek için antibiyotik kullanılabilir.
-Sperm hareketi:Erkek sisteminde meydana gelen tıkama nedeniyle meni bazen sperm içermeyebilir.Bazı durumlarda ameliyat olmak bu problemi düzeltebilir.
Kadınlarda bazı fiziksel problemler ameliyatla düzeltilebilir.
Ovülasyon problemine sahip kadınlara bir çok doğurganlık ilacı verilir.Bu ilaçları kullanmadan önce ilaçların negatif ve pozitif yönlerini doktorunuzla konuşmanız çok önemlidir.Bu ilaçların yararlarını,tehlikelerini ve yan etkilerini anlayabilmelisiniz.
Kısırlığı tedavi etmek için hangi ilaçlar kullanılır?
Kısırlığı tedavi etmek için kullanılan bazı genel ilaçlar:
-Klomifen sitrat(klomid):Bu ilaç hipofiz bezini etkileyerek yumurtlama yani ovülasyonu sağlar.Genellikle polikistik over sendromuna sahip veya diğer ovülasyon problemlerine sahip kadınlarda kullanılır.Bu ilaç ağız yoluyla alınır.
-hMG(Repronex,pergonal):Hipofiz bezi problemi nedeniyle ovülasyon sorunu yaşayan kadınlarda kullanılır.hMG direk yumurtalığa etki ederek yumurtlamasını sağlar.Bu ilaç iğne ile alınır.
-FSH(Gonal-F,Follism):FSH daha çok hMG gibi çalışır.Yumurtalığın yumurtlama sürecini başlatmasına yardımcı olur.İğne yoluyla genellikle alınır.
-Gonadotropin:Bu ilaç genellikle her ay düzenli yumurtlamayan kadınlar içindir.Yumurta daha olgunlaşmadan yumurtlayan kadınlar bu ilacı alabilirler.Bu ilaç iğne veya burun spreyi ile alınabilir.
-Metformin:(Glukophage):Bu ilaç kadınlarda erkek hormonlarının azalmasına yardımcı olur ve genellikle polikistik over sendromu olan kadınlar içindir.Vücudun yumurtlamasına yardımcı olur.Bazen FSH ve Klomid bu ilaçla birleştirilir.Genellikle ağız yoluyla alınır.
-Bromocriptine(parlodel):Yüksek prolaktin nedeniyle oluşan ovülasyon problemleri için kullanılır.Prolaktin bir hormondur ve süt üretiminde görev alır.
Bir çok kısırlık ilacı kadının ikizlere veya daha fazlasına gebe kalma olasılığını artırır.Birden fazla fetüse sahip olan kadınlar gebelik sırasında daha çok komplikasyonla karşılaşır.Ayrıca çoğul gebelikte doğum yapmanız gereken haftadan önce genellikle doğum yaparsınız.Bu da bebeğin sağlığını veya gelişimini etkileyebilir.
Rahim içi aşılama(IUI) nedir?
Rahim içi aşılama bir kısırlık tedavisidir ve buna yapay döllenme de denir.Bu prosedürde,özel hazırlanmış sperm iğne ile kadına enjekte edilir.Bazen ovülasyonu uyarmak için rahim içi aşılamadan önce kadın bazı ilaçlar almalıdır.
Alttaki durumlar bu prosedüre başvurulur:
-Erkekten kaynaklanan kısırlık
-Rahim ağzı mukusu ile problem yaşayan kadınlar
-Açıklanamayan kısırlık
Yardımcı üreme teknolojisi(ART) nedir?
ART kısır olan çiftlerin farklı metotlarla hamile kalmalarını sağlamaktır.ART prosedüründe kadının vücudundan yumurta alınır.Alınan yumurtalar daha sonra embriyo oluşturmak için spermle birleştirilir.Embriyo daha sonra rahime yerleştilir.
Yardımcı üreme teknolojisinin(ART) başarı oranı nedir?
Başarı oranı bir çok faktöre bağlı olarak değişir.Başarı oranını etkileyen faktörler:
-Çiftlerin yaşı
-Kısırlığın nedeni
-Klinik
-ART çeşidi
-Yumurta taze mi yoksa dondurulmuş mu
-Embriyo taze mi yoksa dondurulmuş mu
Yaşa göre başarı oranı:
-35 yaşın altındaki kadınlarda %39
-35-37 yaş arasındaki kadınlarda %30
-37-40 yaş arasındaki kadınlarda %21
-41-42 yaş arasındaki kadınlarda %11